Tijd om te vertrekken?

‘Ik moet vertrekken. Ik zeg u dat ik moet gaan’ roept de 19e-eeuwse gouvernante Jane Eyre in het gelijknamige boek tegen Edward Rochester, haar werkgever en grote liefde. Met alle kracht die ze in zich heeft, scheurt ze zich los en vertrekt. Want vooralsnog staan niet alleen wetten en zeden in de weg van de vervulling van hun liefde, maar ook Jane’s gevoel voor integriteit: zij wenst als gelijke te worden behandeld. In de omstandigheden is dat niet mogelijk en daarom verlaat Jane haar geliefde, waarmee ze ook haar bestaanszekerheid opgeeft.

Jane Eyre spreekt nog steeds tot de verbeelding. Jody Bower laat in het boek ‘Jane Eyre’s Sisters’ zien dat Jane het archetype Aletis vertegenwoordigt, naar het Griekse woord aletheia: waarheid. Ook hoofdpersonen van allerlei moderne verhalen gaan op zoek naar de waarheid moederziel alleen op reis. Denk bijvoorbeeld aan Robyn in Tracks, Liz in Eat Pray Love, Cheryl in Wild en Chris in Into the Wild. Allemaal Aletis-types die op zoek zijn naar het enige dat zij echt bezitten en toch zijn kwijtgeraakt: zichzelf. Longarts Mariska Koster vertelde in 2013 over zo’n proces bij Pauw & Witteman: ‘Toen ik mezelf zag dacht ik: hier is iets niet goed.’ Met zo’n gevoel begint een reis die nergens naar toe lijkt te gaan (eerder ergens vandaan) en waarin op het eerste gezicht geen grootse daden worden verricht. Maar dat is natuurlijk maar schijn: het vergt nogal wat moed om met achterlating van alles in het onbekende te duiken. Zoals in The secret life of Walter Mitty wordt gezegd: ‘Life is about courage and going into the unknown….’. Sommigen, zoals Chris in Into the Wild, bekopen het avontuur met hun leven, maar de Aletis die terugkeert heeft een hervonden eigenwaarde en levenskracht.

Herken je de Aletis in jezelf? Wil je jezelf wel eens los scheuren van werk dat je eigenlijk niet wilt doen, ingesleten familiepatronen, schadelijke gewoonten, een onmogelijke relatie, een plek waar je niet moet zijn? Dan is het heilzaam om Aletisverhalen te leren kennen. Want een Aletis krijgt op haar levensreis steeds beter onder de knie hoe zij haar levenskracht en integriteit kan behouden of terugvinden.

Rode schoenen

Meisjes die verlangen naar een gepassioneerd leven zijn gewaarschuwd in het sprookje De rode schoentjes. Want rode schoentjes stoppen niet met dansen en er moet zelfs een beul aan te pas komen om je ervan te bevrijden. In het sprookje komen echter twee paar rode schoenen voor, en alleen het duivelse paar is gevaarlijk.
Het andere paar van zelfgemaakte rode schoentjes, staat symbool voor natuurlijke levenskracht. 

Hup Isabella

“Dat is ruige barok” bromt mijn man als ik de eerste noten van de Sonata Duodecima laat horen. Ik stuitte erop toen ik keek of mijn bedrijf nog steeds de eerste hit was op de zoekopdracht Duodecima. Het bleek een compositie van de zeventiende-eeuwse non Isabella Leonarda (1620-1704). En zo vond ik onverwacht een pareltje.

Isabella regelde dat ze haar energie niet hoefde te verprutsen aan de administratieve lasten die bij haar leidinggevende taak in het klooster hoorde. Zo kon ze doen waarvoor ze geboren was: componeren, muziek maken en muziekles geven. Ze zette haar werk handig in de markt door haar werken niet alleen aan de maagd Maria op te dragen maar ook standaard aan een geldschieter. En ze had lak aan conventies die bepaalden hoe een sonate volgens de moderne opvattingen moest worden opgebouwd. Niks vier delen, ik blijf er gewoon lekker ouderwets net zoveel maken als ik wil.

Hup Isabella!

Legomeisjes

Meisjes zijn net zulke goede bouwers als jongens. Dat is een van de uitkomsten van vijf jaar onderzoek door Lego. Maar het interculturele  kinderpanel dat maandelijks kwam spelen in de Legofabriek schonk de productontwikkelaars nog meer belangrijke inzichten. Meiden vinden mooie en realistische details van de huizen, schepen en poppetjes belangrijk, en ze volgen nauwgezet de bouwinstructies, terwijl veel jongens liever wat aanrommelen. Het spel van meisjes speelt zich hoofdzakelijk af binnen de muren van hun bouwsel. Bovendien hebben ze in dat spel geen vijanden nodig, zoals de jongens, maar veel vriendinnen en dieren. Het knappe van Lego is dat het jarenlang de tijd heeft genomen om zijn producten grondig aan te passen aan de verlangens van de meisjes. Dat loont de moeite: Lego groeit explosief omdat het dankzij de nieuwe Friends-lijn eindelijk ook meisjes weet te bereiken.
Organisaties die graag meer vrouwelijke leiders willen, kunnen wat van Lego leren. Zij zouden eerst moeten onderzoeken wat vrouwen belangrijk vinden in hun werk, en vervolgens binnen hun muren de veranderingen moeten doorvoeren die de vrouwelijke wensen aanspreken. Wedden dat we dan na vijf jaar wel vijftig procent vrouwen in de top hebben? Want vrouwen zijn net zulke goede leiders als mannen.

 

Een goede gids

Een slechte gids op een buitenlandse reis heeft altijd een antwoord. Vraag hem hoeveel de dorpelingen in zijn land verdienen, wat ze ’s avonds eten en of hun kinderen voorlezen voor het slapen gaan, en hij kan het haarfijn vertellen.

Zelf weet ik dat niet van de inwonders van Best, Rolde of Poeldijk. Daarom vermoed ik dat de gids soms maar wat zegt omdat hij denkt  het antwoord te moeten weten. Want de gids is een expert en experts weten hoe het zit, anders waren ze geen expert.

Volgens de Britse econome Noreena Hertz moeten we ophouden blind op experts te vertrouwen. In een TED-lezing geeft ze mooie voorbeelden van ons collectieve geloof in de alwetendheid van dokters, chirurgen, belastingadviseurs en economen. We zijn verslaafd aan hun zekerheid en als de belangen groot zijn hangen we aan hun lippen. Hertz kan het weten want ze is, zoals ze  met een vriendelijk provocerend lachje zegt, zelf een expert die vertrouwen bestudeert.

Hertz biedt de mensheid ook een alternatief. In haar lezing roept ze ons op om een rebel te wezen, al was het maar door van experts te eisen dat ze zich in gewone mensentaal uitdrukken. Dan kun je tenminste doorvragen over hun veronderstellingen en bewijzen. En ingrijpen voor het te laat is, want experts hebben het verrassend vaak fout.

Noreena is zo’n goedes spreekster dat je haar bijna op haar woord zou geloven. Maar dat kan niet de bedoeling zijn.

 

De volledige lezing is te zien op: 

http://www.ted.com/talks/noreena_hertz_how_to_use_experts_and_when_not_to.html

Krimpende vrouwen

Een vertaling van Shrinking Women van LiLy Myers

Aan de andere kant van de keukentafel glimlacht mijn moeder naar mij van achter de  maatbeker waaruit zij haar rode wijn drinkt.

Zij zegt dat ze zichzelf niets tekort doet,
maar ik kan de subtiele bewegingen van haar vork lezen.
En de trekjes van haar wenkbrauw als ze me de restjes van haar bord aanbiedt.
Ik weet ook dat ze ‘s avonds alleen eet als ik erom vraag.
Ik vraag me af wat ze doet als ik er niet ben.

Misschien is dit waarom mijn huis elke keer als ik terugkom groter voelt; het is omgekeerd evenredig.
Terwijl zij dunner wordt lijkt de ruimte om haar heen steeds groter.
Zij dikt in terwijl mijn vader uitdijt.
Zijn buik is rond geworden door wijn, latertjes, oesters, poezie. Een nieuwe vriendin die als puber te dik was, maar over wie mijn vader nu meldt dat ze ‘gek is op fruit’.

Bij zijn ouders ging het het zelfde:
terwijl mijn oma tenger en hoekig werd zwol haar man op tot hij rode ronde wangen en een rondom vette buik had, en ik vraag me af of ik afstam van een lijn van krimpende vrouwen
die ruimte maken om de mannen toe te laten in hun leven
en niet weten hoe die ruimte weer te vullen als ze weg zijn.

Ik heb geleerd me te voegen.
Mijn broer denkt nooit na voordat hij spreekt.
Ik heb geleerd te filteren. ‘Hoe kan iemand een relatie hebben met eten?’ vraagt hij, lachend, als ik zwartebonensoep eet wegens het lage koolhydraatgehalte.
Ik wil iets zeggen als: we komen uit verschil, Jonas,
Jij hebt geleerd uit te groeien,
ik heb geleerd om in te groeien
jij hebt geleerd van vader hoe je te uiten, te produceren, elke gedachte vol vertrouwen van je tong te laten rollen, je verloor je stem om de week omdat je zo hard schreeuwde
Ik leerde op te nemen
Ik heb van moeder geleerd hoe ik ruimte om me heen maak
Ik heb geleerd om de knopen op haar voorhoofd te lezen als de jongens oesters gingen halen
en ik wilde haar nooit nadoen, maar
breng genoeg tijd door tegenover iemand dan neem je haar gewoontes over

daarom krimpen de vrouwen in mijn familie al tientallen jaren lang.
We hebben het van elkaar geleerd, net als elke generatie aan de volgende leerde breien terwijl ze stilte tussen de draden weefden
die ik nog steeds kan voelen terwijl ik door dit steeds groter wordende huis loop,
terwijl mijn huid jeukt,

en ik alle gewoonten oppik die mijn moeder zonder nadenken heeft verspreid als propjes papier die ze laat vallen, de talloze keren dat ze heen en weer liep van de slaapkamer naar de keuken en weer naar de slaapkamer,

‘s Nachts hoor ik haar naar beneden sluipen om volle yoghurt te eten, een ontsnapte die calorieën steelt waar ze geen recht op denkt te hebben.

Ze besluit hoeveel hapjes te veel is
en hoeveel ruimte ze mag innemen.

Ik zie haar worsteling, en ik doe haar na of ik haat haar,
en ik wil dat allebei niet meer
maar de druk van dit huis is me het hele land door gevolgd
Ik stelde vijf vragen vandaag bij het college genetica en alle vragen begonnen met het woord ‘sorry’.
Ik weet niet wat de eisen zijn voor de major sociologie omdat ik de hele bijeenkomst bezg was met de vraag of ik nog een stuk pizza mocht
een terugkerende obessie die ik nooit heb gewild maar

erfelijkheid is toeval
nog steeds staart ze me aan met wijnbevlekte lippen van achter de keukentafel.

Lily Meyers (vertaling Caroline Wiedenhof)

Vraag het de mannen (ook)

“Vraag niet aan vrouwen hoe ze hun werk willen regelen als ze kinderen krijgen.” Dat is het advies van twee topvrouwen die genomineerd zijn voor de verkiezing Topvrouw 2013. Met mannen wordt het nooit besproken, dus aan vrouwen mag je het ook niet vragen, zo is hun redenering. Een slecht advies, als je het mij vraagt. In plaats van het onderwerp te verzwijgen, zou je het beter ook aan mannen kunnen vragen. Die ontdekken gelukkig in steeds groter getale dat kinderen opvoeden belangrijk, intensief én leuk is. De voetbalclub, de familie, de collega’s op het werk en de vrienden in het café gaan dat heus merken. Laten we daar geen taboe van maken.