Speelse topprestatie

Toen ik net begon als leidinggevende is mij wel eens van hogerhand geadviseerd om minder te lachen. ‘Dan nemen de mensen je niet serieus als leider’ werd erbij gezegd. Vermoedelijk heeft Mark Rutte hetzelfde advies gekregen, want we zien hem steeds minder spontaan lachen. Zelf merkte ik dat humor en lichtheid nu eenmaal bij mijn stijl hoorde. Hoe meer ik zong en lachte tijdens het werken, hoe meer werkplezier ik ook bij anderen ervoer en hoe geconcentreerder ik het serieuze werk kon doen.
Maar in sommige situaties blijft lachen not done. We hebben geleerd om tijdens de preek, in vergaderingen, en bij klassieke muziek een ernstig gezicht te trekken. Tijdens zijn concert met het Residentie Orkest ontregelde singer songwriter Rufus Wainwright deze klassieke mores. Hij legde het orkest stil als hij even de draad kwijt was en maakte een dansje bij een vrolijk stukje muziek. Hij schakelde voortdurend tussen een aanstekelijke speelsheid en een geconcentreerde performance als topartiest. Ook zijn klassieke collega, de sopraan Sarah Fox, stikte tijdens het concert een paar keer van het lachen, terwijl ze daarna weer de sterren van de hemel zong. Het poppubliek was zoveel  meligheid wel gewend, maar wat zou het traditionele orkestpubliek en de orkestmusici ervan hebben gevonden? Deze klassieke-muziekliefhebber vond het heerlijk. Leve de speelsheid, leve de ernst.

Naturel leiderschap van Joana

Filmbeelden van dirigenten doen het goed in leiderschapstrainingen, omdat er zo veel van te leren is: hoe strak staan de teugels, hoe hard werkt de baas, is er een band tussen het orkest en de leider, hoe brengt de dirigent zijn inspiratie over. Het is te hopen dat er snel goede filmbeelden beschikbaar komen van de Portugese dirigente Joana Carneiro, die het Residentie Orkest op 31 mei en 1 juni leidt in een concert met Rufus Wainwright en Sarah Fox.
Duodecima had het voorrecht een repetitie bij te wonen en genoot van haar natuurlijke leiderschap. Ontspannen bepaalt ze de loop der dingen, corrigeert, geeft aanwijzingen. Als er iets onverwachts gebeurt switcht ze flexibel naar plan B, en als ze zich vergist verontschuldigt ze zich en zorgt ze ervoor dat ze niet weer in de fout gaat door even met de componist te overleggen. ‘Dat gebeurt eigenlijk nooit zo ontspannen’, zei een van de orkestleden, ‘en waarom eigenlijk niet’?.
Als het talent van Rufus nog niet genoeg aanleiding was om naar het concert te gaan, kan Joana je misschien nog op het laatste moment verleiden. Het wordt prachtig.

De zomer komt eraan

Tijd speelt een hoofdrol in de roman De Toverberg van Thomas Mann, waarin de jonge Hans Castorp drie weken gaat logeren bij zijn neef in een Zwitsers sanatorium.

Hans krijgt koorts, wordt ziek en krijgt het advies van de doktoren om te blijven. Langzaam worden de dagen weken en de weken maanden.

Iedereen die wel eens langdurig ziek is geweest zal herkennen wat er dan gebeurt: eerst is het heel erg dat het langer dan een week duurt, maar na een paar weken bevreemdt het je als iemand vraagt of je er over een week weer zult zijn. En na een paar maanden word je eigenlijk niet meer gemist, omdat er op het werk een nieuw evenwicht is ontstaan.

De hangmat van Anneloor

In de documentaire ‘Doen en Laten’ laat regisseur Anneloor van Heemstra haar zoektocht naar rust zien. Het is een mooi tijdsdocument waarin Anneloor en een stoet vriendinnen vertellen over hun worsteling met de tijdsdruk en prestatiedruk die ze zichzelf opleggen. Anneloor verzucht dat ze het liefste in een hangmat zou gaan liggen om helemaal niets meer te doen.

Als Anneloor in Brazilië zou wonen, zou ze misschien bij Semco kunnen solliciteren. Daar liggen de arbeiders op zelf gekozen momenten heerlijk in hun hangmat. In hun bedrijf bepalen ze zelf wanneer ze werken, wat ze verdienen en wie hun baas is. En dat allemaal op basis van de eenvoudige managementfilosofie van Ricardo Semler dat hij het leven van zijn werknemers zo aangenaam mogelijk wil maken. Het bedrijf vaart er wel bij. En we gunnen Anneloor de radicale invoering van de Semco-aanpak in haar eigen bedrijf.

Integriteit heeft vele gezichten

Over gebrek aan integriteit wordt meer gesproken dan over deugdzaam, integer gedrag. Omdat alles groeit wat aandacht krijgt, heeft Duodecima in overleg met het ministerie van Buitenlandse Zaken de beeldworkshop De vele gezichten van integriteit ontwikkeld. De workshop is ook in andere organisaties te gebruiken en kan dan ook worden toegesneden op specifieke vragen die daar leven. In een of meer dagdelen onderzoeken we aan de hand van positieve voorbeelden de vele aspecten van integer gedrag en oefenen we met het gedrag dat daarbij hoort. Wat is er voor nodig om te handelen in overeenstemming met je waarden en te gaan staan voor je overtuiging?
Bijvoorbeeld zoals John Kennedy doet in de film King, als hij ingaat tegen het dringende advies van zijn staf en zich op televisie uitspreekt tegen segregatie in de Verenigde Staten.

De 12 werken van Duodecima

In 2012 wekte Toneelgroep De Appel Herakles tot leven. Indrukwekkend was de scène waarin Herakles Prometheus bevrijdt, die zich heftig daartegen verzet: beter de zekerheid van het lijden dan de onzekerheid van de vrijheid. Het was een van de twaalf werken die Herakles moest uitvoeren, en die onmogelijk leken. Tegenwoordig noemen we zoiets een Big Hairy Audacious Goal. Mijn BHAG is om met Duodecima twaalf grote werken te verrichten. Wie Heracles van De Appel heeft gemist kan terugvallen op Walt Disney’s Hercules. De foto links is een uitsnede uit Prometheus geketend van Peter Paul Rubens.

12 Angry Men

De film 12 Angry Men is niet voor niets een veel gebruikte film in leiderschapstrainingen.

In deze film moet een jury een unaniem oordeel geven in een moordzaak.

Hoofdrolspeler Henry Fonda laat als jurylid nr 8 een zeer veelzijdig spectrum van interventies zien:

  • relaties aangaan
  • coachen
  • delegeren
  • vertrouwen geven
  • mogelijkheden laten zien
  • provoceren.

    Toch zijn dit niet de aspecten die hem overtuigend maken. Voor mij ontleent hij zijn overtuigingskracht aan zijn moed om zich uit te spreken en aan de openheid waarmee hij de anderen tegemoet treedt.