Als de zon zijn

In een interview zei rapper Ali B eens dat hij ervan droomde als de zon te zijn: die straalt altijd, en hoeft er niets voor terug te hebben. Ze is er gewoon. Ali vertelt het in een gesprek over zijn opvoeding, carrière en vaderschap. Een jongen als hij lijkt geboren om in het middelpunt van de belangstelling te staan. Dat legt een grote verantwoordelijkheid op zijn schouders, die hem niet licht valt. Iedereen kijkt naar hem, iedereen verwacht te worden geamuseerd. We zetten hem op een podium en kijken op naar hem om te genieten van zijn uitbundigheid. We willen inderdaad dat hij is als de zon die voor ons staat te stralen.
Bijna zouden we vergeten dat er ook stille passie bestaat. Die laat zich voorzichtig omschrijven als toewijding en liefde. Deze hartstocht is als de milde zon van een halfbewolkte dag, of de zalige koelte van een plekje in de schaduw. Je moet er even naar zoeken, maar geef niet te snel op: er worden grootse werken mee verricht.

De grote hereniging

Na zestig jaar gedwongen scheiding vielen een paar honderd Koreaanse familieleden elkaar vorige maand in de armen. Het schijnt dat ze nauwelijks privétijd met elkaar toebedeeld kregen in de strak georganiseerde Week van de Grote Hereniging. Na een paar dagen stonden de bussen ongeduldig te wachten om de familieleden weer af te voeren, ieder naar zijn kant van het ijzeren Koreaanse gordijn. Zouden ze op een volgend en misschien zelfs langer samenzijn durven hopen?

Ik moest aan de getraumatiseerde Koreanen denken toen ik het nieuwe boek las van Charles Eisenstein met de prachtige titel: ‘The more beautiful world our hearts know is possible’. Wie goed oplet ziet overal hoopvolle tekenen van deze droom. We zijn er hard aan toe om de kunstmatig opgetrokken kloof tussen allerlei broers en zussen uit het dagelijks leven te dichten. Broer Intuitie en zus Verstand gaan elkaar bijvoorbeeld weer leuk vinden, de tweeling Geld en Geschenk groeien naar elkaar toe, en de gezusters Lichaam en Geest willen als eenheid worden behandeld. Maar let op, het is een teer proces. Hoewel het licht voor de grote hereniging op veel plekken op groen staat, hebben ook deze familieleden respect en liefde nodig. Een opgetuigd festivalletje van een week is niet genoeg om de kloof te dichten.

Intuïtief en rationeel

Tijdens een cursus zei een beleidsmaker laatst dat intuïtie een slechte raadgever is, want goede beslissingen vragen om kennis, argumenten, ratio en logica. Uit de zaal klonk direct protest: soms weet je toch meteen wat goed is! En een onderzoek had aangetoond dat de hersenen razendsnel een besluit hebben genomen, nog voordat je er zelf van bewust bent.

In zo’n gesprek staan intuïtie en ratio op gespannen voet met elkaar. De voorstanders van de ratio vinden de intuïtieve beslissers maar zweverig, terwijl de intuïtionisten de rationelen er op wijzen dat het nooit mogelijk is een honderd procent sluitende onderbouwing van een complexe beslissing te geven.

Hoe vaak heb je trouwens een beslissing genomen waarvan je diep in je hart wist dat het niet de juiste was? En toch deed je het. Waarom? Omdat de conventie het dicteert? Of uit angst om stom gevonden te worden?

In zo’n geval vergt het moed je intuïtie te durven volgen. Sommige leidinggevenden nemen voor elk besluit daarom twee of drie minuten stilte in acht. Daarna doen ze wat ze juist vinden. Maar pas op! De intuïtie zit er ook wel eens naast, vooral als je nog weinig ervaring hebt. Hoe meer je je intuïtie oefent, hoe beter je hem/haar leert kennen en hoe besluitvaardiger je wordt.  Het mooie is dat je besluiten dus beter uitpakken naarmate je meer ervaring en kennis hebt. Uiteindelijk betekent rationeel handelen misschien wel dat je je bewust bent van je intuïtie en deze zo goed mogelijk onderbouwt en verklaart.

Zo bezien zijn intuïtie en ratio niet elkaars tegenstanders, maar elkaars vrienden.———–

Op de foto: Birgitte Nyborg en Bent Sejrø houden elkaar wat betreft intuïtie en ratio goed in evenwicht in de TV-serie Borgen. In onderstaand fragment betracht Birgitte Nyborg een moment van stilte, voordat ze haar intuïtie volgt ten aanzien van de persoon van de nieuwe minister-president.  

Naailes

Elke vrijdagmiddag kregen we drie uur naailes van de moeder van een vriendin.  Lawaaiig was het altijd – moeder Francine was een levendig type, en wij waren met zes luidruchtige meiden – en twee wat rustigere jongens. Elke paar maanden haalde zij voor ons een stapel afgekeurde stoffen bij een loods. We graaiden enthousiast in het textiel en dronken veel thee en limonade. Alles mocht. De een had een project van weken, de ander frutselde elke week een nieuwe creatie in elkaar. Het werd allemaal liefdevol begeleid door de naaimoeder. Moedig gingen we met onze nieuwe broeken, rokken, bloesjes, jasjes en tasjes naar school, en de keer erop begonnen we weer verwachtingsvol aan een nieuw patroon. Lekker proberen, niet bang zijn, maak er iets moois van en doe lekker gek. Dat zijn de lessen die ik nog dagelijks toepas in mijn werk. Dankjewel, Francine.

In memoriam Francine van der Putt, 1932 – 2014

Hup Isabella

“Dat is ruige barok” bromt mijn man als ik de eerste noten van de Sonata Duodecima laat horen. Ik stuitte erop toen ik keek of mijn bedrijf nog steeds de eerste hit was op de zoekopdracht Duodecima. Het bleek een compositie van de zeventiende-eeuwse non Isabella Leonarda (1620-1704). En zo vond ik onverwacht een pareltje.

Isabella regelde dat ze haar energie niet hoefde te verprutsen aan de administratieve lasten die bij haar leidinggevende taak in het klooster hoorde. Zo kon ze doen waarvoor ze geboren was: componeren, muziek maken en muziekles geven. Ze zette haar werk handig in de markt door haar werken niet alleen aan de maagd Maria op te dragen maar ook standaard aan een geldschieter. En ze had lak aan conventies die bepaalden hoe een sonate volgens de moderne opvattingen moest worden opgebouwd. Niks vier delen, ik blijf er gewoon lekker ouderwets net zoveel maken als ik wil.

Hup Isabella!

Legomeisjes

Meisjes zijn net zulke goede bouwers als jongens. Dat is een van de uitkomsten van vijf jaar onderzoek door Lego. Maar het interculturele  kinderpanel dat maandelijks kwam spelen in de Legofabriek schonk de productontwikkelaars nog meer belangrijke inzichten. Meiden vinden mooie en realistische details van de huizen, schepen en poppetjes belangrijk, en ze volgen nauwgezet de bouwinstructies, terwijl veel jongens liever wat aanrommelen. Het spel van meisjes speelt zich hoofdzakelijk af binnen de muren van hun bouwsel. Bovendien hebben ze in dat spel geen vijanden nodig, zoals de jongens, maar veel vriendinnen en dieren. Het knappe van Lego is dat het jarenlang de tijd heeft genomen om zijn producten grondig aan te passen aan de verlangens van de meisjes. Dat loont de moeite: Lego groeit explosief omdat het dankzij de nieuwe Friends-lijn eindelijk ook meisjes weet te bereiken.
Organisaties die graag meer vrouwelijke leiders willen, kunnen wat van Lego leren. Zij zouden eerst moeten onderzoeken wat vrouwen belangrijk vinden in hun werk, en vervolgens binnen hun muren de veranderingen moeten doorvoeren die de vrouwelijke wensen aanspreken. Wedden dat we dan na vijf jaar wel vijftig procent vrouwen in de top hebben? Want vrouwen zijn net zulke goede leiders als mannen.

 

Das Leben der Angela

‘Privacy is een gepasseerd station.’ Dat is het korte antwoord van toekomstverkenner Martijn Aslander op de bezorgde vraag of onze persoonlijke gegevens niet te veel op straat liggen. Daarmee zet hij het spanningsveld tussen privacy en transparantie op scherp. Zijn uitdagende stelling roept een hele rits vragen op. Zouden gegevens- en patentbescherming ook passé zijn? Is kennis niet meer gelijk aan macht? Zullen gordijnen van staatwege verboden worden en is dat dan niet erg? En op persoonlijk vlak, maken intieme vriendschappen plaats voor een oppervlakkige verbondenheid met iedereen op de wereld?

Geheimhouding en openheid, vrijheid en controle, patentbescherming en open innovatie: teveel van het ene is niet goed, maar het andere uiterste willen we ook niet. Het zijn tegenstellingen, maar ook creatieve spanningsvelden. In elke situatie kunnen we steeds weer genuanceerd en bewust bepalen wat het beste is.Zoveel nuance is voor de Chinese machthebbers helaas een stap te ver. Zij legden kunstenaar en activist Ai Wei Wei een spreekverbod en huisarrest op, om te voorkomen dat hij nog meer pijnlijke informatie blootlegt. Om zichzelf te beschermen tegen de staatsterreur, stelde Ai vervolgens in elke hoek van zijn woning een webcam op, zodat de wereld, inclusief de Chinese overheid, elke handeling kan volgen. Zo schuilt de slimme Ai niet in de anonimiteit, maar in het licht.
Aan de andere kant van de wereld lukt het de kunstenaar Banksy al jaren om zijn werk in het geheim te maken. Recentelijk zette hij New York op zijn kop door elke dag een nieuw graffitikunstwerk te produceren zonder betrapt te worden. Zo bewijst de slimme Banksy dat anonimiteit en succes elkaar niet uitsluiten.
En dan komen we bij het beeld dat deze blog siert. Het is een verwijzing naar Das Leben der Anderen, een film die in 2006 een Oscar won. De film volgt een agent van de Oost-Duitse geheime dienst, die heimelijk steeds meer gaat verlangen naar het leven van de man die hij bespioneert.
Waarom zou Obama, de hoofdman van het vrije Westen, de telefoon van zijn bondgenote Angela Merkel eigenlijk laten afluisteren? Verlangt hij naar haar? Is hij benieuwd hoe zij de officiële werkloosheidscijfers omlaag krijgt? Wil hij weten hoe zij Duitsland weet vol te zetten met zonnepanelen en windmolens? Of wil hij leren hoe je een strengere wetgeving tegen CO2-uitstoot kan tegenhouden ten gunste van de eigen auto-industrie? Merkel is daarvoor ver gegaan: in ruil helpt ze de Britse regering in hun strijd tegen een strengere regulering van de banken.
Er is nog een mogelijkheid. Misschien zint de superslimme Obama op een plannetje om in een klap de missers van de oppervrouw van het duurzame Duitsland ongedaan te maken, omdat hij weet dat verandering onvermijdelijk is.
(I.s.m. Manfred van Doorn, Double Healix)

Een goede gids

Een slechte gids op een buitenlandse reis heeft altijd een antwoord. Vraag hem hoeveel de dorpelingen in zijn land verdienen, wat ze ’s avonds eten en of hun kinderen voorlezen voor het slapen gaan, en hij kan het haarfijn vertellen.

Zelf weet ik dat niet van de inwonders van Best, Rolde of Poeldijk. Daarom vermoed ik dat de gids soms maar wat zegt omdat hij denkt  het antwoord te moeten weten. Want de gids is een expert en experts weten hoe het zit, anders waren ze geen expert.

Volgens de Britse econome Noreena Hertz moeten we ophouden blind op experts te vertrouwen. In een TED-lezing geeft ze mooie voorbeelden van ons collectieve geloof in de alwetendheid van dokters, chirurgen, belastingadviseurs en economen. We zijn verslaafd aan hun zekerheid en als de belangen groot zijn hangen we aan hun lippen. Hertz kan het weten want ze is, zoals ze  met een vriendelijk provocerend lachje zegt, zelf een expert die vertrouwen bestudeert.

Hertz biedt de mensheid ook een alternatief. In haar lezing roept ze ons op om een rebel te wezen, al was het maar door van experts te eisen dat ze zich in gewone mensentaal uitdrukken. Dan kun je tenminste doorvragen over hun veronderstellingen en bewijzen. En ingrijpen voor het te laat is, want experts hebben het verrassend vaak fout.

Noreena is zo’n goedes spreekster dat je haar bijna op haar woord zou geloven. Maar dat kan niet de bedoeling zijn.

 

De volledige lezing is te zien op: 

http://www.ted.com/talks/noreena_hertz_how_to_use_experts_and_when_not_to.html

Vraag het de mannen (ook)

“Vraag niet aan vrouwen hoe ze hun werk willen regelen als ze kinderen krijgen.” Dat is het advies van twee topvrouwen die genomineerd zijn voor de verkiezing Topvrouw 2013. Met mannen wordt het nooit besproken, dus aan vrouwen mag je het ook niet vragen, zo is hun redenering. Een slecht advies, als je het mij vraagt. In plaats van het onderwerp te verzwijgen, zou je het beter ook aan mannen kunnen vragen. Die ontdekken gelukkig in steeds groter getale dat kinderen opvoeden belangrijk, intensief én leuk is. De voetbalclub, de familie, de collega’s op het werk en de vrienden in het café gaan dat heus merken. Laten we daar geen taboe van maken.  

Vierkant maar niet hoekig

Is een regering suf en duf
dan is de bevolking vriendelijk en eerlijk.
Maar ziet de regering scherp toe,
dan worden de mensen listig en doortrapt.

Het geluk berust op tegenspoed.
De tegenspoed verschuilt zich in het geluk.
En wie weet wanneer hier ooit een eind aan zal komen?
Er is geen correcte maatstaf.

Wat recht is wordt weer krom,
wat goed is wordt opnieuw verdorven.
De verwarring die heerst onder de mensen bestaat zeker al sinds heel lang geleden!

Wees daarom vierkant maar niet hoekig,
scherp maar niet snijdend,
recht maar niet stram,
lichtend maar niet blinkend.

Een tekst uit het boek van de Tao (ca. 400 v.Chr., vertaling Kristofer Schipper).