Magie

Als openbaar toetje op de besloten workshop Kracht van Openheid mijn gedicht Magie, voorgelezen door Max Douw (1 minuut) over een goochelaar die na een optreden ervoor kiest te zwijgen. #Poëzien nr 3.

Magie

Er wordt gebeld, een zwarte schoonheid
dient zich aan, met cape, gevouwen op de arm.
De gast die wij verwachtten?
Het was een goochelaar.

Haar show was afgelopen.
Of ze mocht komen slapen.
We lieten haar naar binnen,
wilden een gesprek beginnen

maar zij zweeg.
Haar vingers vormden wolken in de ruimte,
de tekens ketsten op de wand,

er droop een tekst omlaag die ons wat wilde zeggen.
Als we wilden kon zij blijven slapen
om het proberen uit te leggen.

©️ Caroline Wiedenhof 2012

Augustus

Tijdens een kort verblijf in een voormalig klooster las ik een interview met een hoog bejaarde ex-zuster. Zij had jaren achter de kloostermuur geleefd, biddend, werkend en afgesloten van de buitenwereld. In die tijd was er één zuster die het contact met buiten onderhield: de Buitenzuster. Een functie die mijn fantasie prikkelt. Er ontstond een verhaal in twaalf gedichten over het wel en wee van de moderne buitenzuster Magda:  De Buitenzuster.Over vriendschapliefde,  angst, feest, geheimen en een os.
Voorgelezen door Annette Bak. #Poëzien nr. 2 (0’59’)

Augustus

Hoog

Een van mijn grote liefdes is de Kistenstöckli, een rotsige berg in Graubünden, Zwitserland, die als een brede zonnehoed bovenop de helling staat. Niet alleen door haar majesteitelijke uiterlijk, maar ook door de verhalen over smalle passages met kettingen waar velen niet verder durven, heeft de Kistenstöckli bijna mythische proporties.
Mijn eerste poging naar de top mislukte faliekant: halverwege noopten ijskoude windvlagen en diepe sneeuw ons om te keren. Een verhaal erbij, de mythe versterkt.
De tweede keer waren de omstandigheden beter. Samen met zes anderen -de jongste twaalf, de oudste vijfenzestig – besloten we de klim te wagen.

Voor mij was de start loodzwaar, terwijl ik op het gevreesde smalle stuk met de  kettingen juist helemaal in mijn element was.
Een voetballer in de groep voelde na een enthousiaste start een scherpe pijn in de voeten.
Een volwassen man kreeg halverwege tranen in de ogen van de schoonheid die zich om hem heen ontvouwde.
De oudste kerel die graag het voortouw nam moest even slikken toen hij alfaman werd genoemd door een jonge vrouw.
De jongste onder ons klauterde zwijgend voorop en moest zich meer dan eens  inhouden om bij de groep te blijven, omdat hij dat aan zijn moeder had beloofd.
Een negentienjarige studente wist op de terugweg even niet meer hoe zij voor- of achteruit moest.

Hoe dan ook, binnen het uur waren we boven. We hadden elkaar geholpen en het toch helemaal zelf volbracht, met onze hoogst eigen motoriek, energiebalans, angst, twijfel, overmoed of wilskracht. Zelden heb ik zoveel intens gelukkige mensen bij elkaar gezien als op de top van de Kistenstöckli.

Roma, of de kunst van authenticiteit

Spontaniteit, authenticiteit, ongedwongen jezelf zijn – het is vaak best lastig. Daarom is het fijn om naar iemand te kijken die dat in huis heeft. Zoals Cleo in de film Roma. 

In Roma gaat de huishoudelijke hulp Cleo in een buitenwijk van Mexico op zoek naar de man van wie ze ongewenst zwanger is. Ze komt terecht op een veld waar honderden mannen aan het trainen zijn in vechtsport. Toevallig komt net op dat moment een grootmeester onverwachts een demonstratie geven. De mannen reageren vol ontzag. Maar wanneer hij, als ultiem bewijs van zijn kracht, geblinddoekt op één been met zijn armen omhoog gaat balanceren, slaat de verwarring toe. Hoezo kracht, hoezo snelheid, hoezo vechten?

‘Probeer het zelf maar’, daagt hij de mannen uit, ‘maar wel je ogen dicht.’
De mannen ervaren nu hoe moeilijk het is wat de grootmeester doet.

Cleo

Aan de rand van het trainingsveld zien we Cleo, de kleine, zwangere, onbeduidende vrouw. Terwijl de vechtersbazen staan te stuntelen, staat zij kaarsrecht op één been, ogen dicht, de handen boven haar hoofd, haar tasje om haar schouder.  

Cleo runt in het dagelijks leven het huishouden van een rijk gezin. Ze zorgt voor de kinderen, maakt schoon, ruimt de poep van de hond op, zwijgt wijselijk over wat ze allemaal ziet en hoort, hangt de was op, leest voor, speelt met de kinderen en dekt hen toe. Zonder dat ze kan zwemmen redt ze het leven van een kind dat te ver in zee gaat. Zonder dat ze trainingen volgt doet ze het huzarenstukje van de grootmeester na.

Cleo laat zien hoeveel talent en energie er van nature schuilt in mensen. Dat is heilzaam om te zien. Want alle kennis, ervaring en kunde die je in het leven vergaart kunnen het spontane gebruik van die talenten en energie behoorlijk in de weg zitten. Als je teveel gaat denken en daarin verstrikt raakt. Of als je last hebt van knellende normen of een opgepoetst zelfbeeld. Of als je zo gefocust bent op goedkeuring dat je niet meer weet wat goed voor jou is. Weg spontaniteit.

Spontaniteit oefenen !?

In een interview vertelt regisseur Alfonso Cuarón dat hij Roma heeft kunnen maken dankzij honderden herinneringen uit zijn jeugd. “Als je eenmaal een deur open zet, krijg je toegang tot een eindeloze hoeveelheid deuren”. Zijn streven was al die herinneringen te laten stromen, ademen. ‘Waarschijnlijk zal alles wat ik hierna zal maken, beïnvloed worden door deze film’, zegt hij erover.

Zo is het ook met het terugvinden van de spontaniteit waarmee ieder mens wordt geboren – kijk maar naar baby’s die spontaan gaan praten en lopen zonder eerst te bedenken hoe dat aan te pakken. Als je die spontaniteit gaat terugzoeken, merk je dat je de beschermlagen kunt openbreken en steeds een laagje dieper kunt komen. Steeds meer deuren openen zich. Je wordt steeds ‘echter’, steeds authentieker.

Als je te snel gaat, krijg je waarschijnlijk een terugslag. Als je er te weinig aandacht aan geeft, vergeet je weer wat je gevonden had. De beste manier is iedere dag eraan te werken, en stug vol te houden. Als dat lukt kom je steeds vaker bij de staat die mythologie-expert Joseph Campbell omschrijft als ‘vrij van angst, begeerte of sociale druk’. Het is een toestand waar ieder mens altijd weer naar zoekt. Je kunt het authenticiteit noemen, maar ook je ware natuur, een goddelijke kracht, vrij stromende energie, of je thuisbasis.

Hoe je het ook noemt, die toestand laat de grootmeester aan de vechtersbazen zien. Het lijkt onbenullig, op één been staan, maar hij heeft er jaren op getraind en het raakt de kern van zijn performance.

Authenticiteit of spontaniteit oefenen, dat klinkt best gek. We zijn immers geneigd te denken in of – of: óf het is spontaan, óf het is iets dat je hebt verworven door scholing of training. En dus niet spontaan. Hoe paradoxaal ook, spontaniteit oefenen kan wél. Sterker nog: in het gedoe van het dagelijks leven kan al je talent en energie het beste spontaan blijven stromen en ademen als je er toegewijd aan werkt. Waarschijnlijk zal alles wat je doet erdoor beïnvloed raken.

Sommige mensen lijken het van nature te doen …

Zoals Cleo. Als ze aan het werk is in de huishouding, een verdrinkend kind uit de zee redt of met haar ogen dicht op één been gaat staan. Ze kan het, ze doet het.

Actrice Yalitza Aparicio speelt niet voor niets de rol van Cleo; ze is een zeldzaam natuurtalent. Hoewel ze geen acteerervaring had, werd ze door regisseur Alfonso Cuarón gecast voor deze rol. Ze speelt ongedwongen, authentiek, ongehinderd door hogere ideeën of heersende normen. Het leverde haar zelfs een Oscarnominatie op.

Maar het zou zomaar kunnen dat het snelle succes Yalitza afleidt van haar authenticiteit. Dan is het te hopen dat ook zij er weer snel naar op zoek gaat.

Yalitza Aparicio in Hollywood

Overige foto’s uit: Roma 

Negen muzen

“The Muse takes note of our dedication. She approves. (…)
When we sit down and work, we become like a magnetized rod that attracts iron filings. Ideas come. Insights accrete.”​
(Steven Pressfield)

Mythen zijn levende verhalen. Vroeger op school drong dat nog niet tot mij door. Ik leerde de mythen gewoon uit mijn hoofd zoals ze in mijn boek stonden. Zo wist ik te vertellen dat de negen muzen dochters zijn van Zeus en Mnemosyne, kon ik hun moeilijke namen een tijdje uit mijn hoofd opzeggen en wist ik ook voor welke kunst of wetenschap zij inspiratie boden.

(Calliope, Clio, Euterpe, Erato, Melpomene, Polyhymnia, Terpsichore, Thalia en Urania)

Ik besefte toen niet dat er nog vele andere versies van dit verhaal bestaan. Daarin zijn er bijvoorbeeld maar drie muzen of heet hun vader Apollo of Uranos. En al naar gelang een dichter een bepaalde kunstvorm belangrijk vond, schreef hij deze gewoon extra toe aan een van de muzen.

Aangemoedigd door het aanstekelijke enthousiasme voor de levendigheid van mythologie van Stephen Fry in Mythos, besloot ik om de muzen voor mijzelf leven in te blazen.

Waar put ik inspiratie uit?

Hoe zien de bijbehorende muzen er anno 2018 voor mij uit?

Hoe heten ze en kan ik woorden vinden bij elk van hen?

Dat ik meer dan veertig jaar geleden de negen Griekse muzen uit mijn hoofd had geleerd werkte nog door: het moesten negen zussen zijn, vond ik. Ik heb ze ook nog elk een drieregelig gedicht meegegeven.

Nieuwsgierig? klik hier  

Ik ben benieuwd welke zus je het meeste aanspreekt (of zoals aan de keukentafel werd gesuggereerd: welke je een beetje eng vindt).
En wie jouw muzen zijn als je ze zelf mag bedenken!

Beweegredenen

Danser Tarek Rammo vertelde me onlangs over zijn bijzondere samenwerking met een choreograaf die niet begon met vertellen wat hij moest doen, maar wachtte tot hij begon te bewegen, en daarop verder bouwde. ‘Als jij niet beweegt, kan ik niks’ zei ze. ’Ik wil eerst begrijpen wat je beweeg-redenen zijn’. Onder haar begeleiding had hij een innerlijke kracht gevonden waardoor hij nog beter was gaan dansen.

Het woord ‘beweegreden’ heeft door dit verhaal voor mij een hernieuwde inhoud gekregen. Ik koppel het ook aan het thema ‘pas op de plaats’, een belangrijk motief in mijn werk, omdat er in deze tijd zo’n schreeuwende behoefte en dringende noodzaak is aan het nemen van afstand en rust.

De clou van een pas op de plaats is misschien wel het ontdekken van je beweeg-redenen. Anders gezegd: een pas op de plaats zet je niet om er te blijven, maar om innerlijke kracht te vinden voor je bewegingen.

#beweegreden pasopdeplaats vitaliteit

Foto: In beweging tijdens Mountains & Movies België januari 2018

Business as non usual

Werkend aan een nieuw, groot project met een team dat elkaar nog niet zo goed kent, leken we het snel eens te zijn toen iemand opperde dat we een business case nodig hadden. Iedereen knikte en we gingen aan het werk.

De volgende vergadering kwam de business case weer terug. Hij was er nog niet, maar zou nu snel worden gemaakt. Weer algemene instemming.

Totdat iemand zei: maar in dit project is er helemaal geen sprake van business, dus laten we het niet zo noemen. We schrijven gewoon bondig op wat het plan is en waarom we dat willen doen, en zorgen voor een dekkende begroting.

Dat is een business case, zullen we dan misschien te horen krijgen. 

Toch luchtte het enorm op om de term weg te bonjouren. Niet alleen het woord werd weggedaan, maar vooral een manier van denken die niet bij het project paste. (Het is nu trouwens al een geweldig project – maar ik mag er verder nog niets over vertellen).

Een bevriende theatergroep deed dat wegbonjouren met het woord première. Dat woord riep bij hen van alles op waar ze last van hadden. De gereserveerde rijen voor bobo’s en pers, de champagne achteraf – het gaf allemaal een opgelaten gevoel waar ze niet op zaten te wachten. Het klopte niet met wat ze aan het doen waren. Ze gaan nu gewoon spelen als de voorstelling klaar is, en wie wil komen is van harte welkom.

Prikkelen

‘Prikkelt de verbeelding’ staat al jaren onderaan al mijn mails, omdat ik ervan houd mensen nieuwe dingen te laten zien en voelen. Ik moest deze zomer even goed nadenken of ik dat prikkelen nog steeds in mijn one liner wilde hebben, omdat ik het de laatste tijd nogal eens meemaak dat mensen de botste dingen zeggen onder het mom van ‘lekker direct zijn’, ‘de dingen benoemen’ en ja, daar is-ie: te prikkelen.

Maar je kunt de dingen ook benoemen zonder bot of negatief te zijn, zonder mensen (jezelf incluis) af te keuren, aan te vallen of buiten te sluiten. Collega Merle van der Voorde leende me een boekje daarover, gebaseerd op het werk van wijlen Marshall Rosenberg. Daarin wordt de giraf gebruikt als metafoor voor milde zachte kracht, terwijl de negatieve, afkeurende prikkelaar wordt gesymboliseerd door de jakhals.

De jakhals zegt bijvoorbeeld: Heb je de boodschappen nou weer niet gedaan?
In giraffentaal zou dat zo klinken: Er is nog geen eten in huis, hoe zullen we het doen?

Jakhals: Een straat vol Turkse bakkers, daar wil je niet wonen.
Giraf: Ik vind het fijn het gezellig te maken in mijn straat.

Jakhals: Amsterdam, daar maken ze er een rotzooi van.
Giraf: Ik voel me in Amsterdam niet op mijn gemak.

Iedereen heeft een jakhals in zich en we kunnen hem niet wegdoen. Want achter zijn scherpte en heftige emotie zitten behoeften verscholen. De jakhals heeft dus een belangrijke functie en het beste wat we hem kunnen bieden is naar hem luisteren en hem zo mogelijk geruststellen.

Giraf en jakhals, het zijn mooie dieren, die elkaar nodig hebben en scherp houden. Met zulke krachtige metaforen blijf ik graag de verbeelding prikkelen. Via film, muziek, poëzie, in dialoog, door te kijken, te luisteren, of door samen nieuwe dingen uit te proberen. Dat probeer ik te doen met een open blik naar de werkelijkheid zoals die zich aandient, en met beelden en verhalen die vertellen wat er in positieve zin allemaal mogelijk is. ‘Prikkelt de verbeelding’ – ik laat het lekker staan onder mijn mails. 

Marshall Rosenberg met zijn jakhals en giraf

Wellbeing of an individual

Ik was op reis in Lviv, Oekraïne. Niet echt, maar lezend in East West Street van Philippe Sands. Het vertelt de verhalen van drie Joodse mannen uit Lviv (Lwów, Lvov, Lemberg) en hun families. Het gaat ook over de ontwikkeling van het internationaal recht, over genocide, misdaden tegen de mensheid, de Neurenberg processen. Schrijver Sands is internationaal jurist en kleinzoon van een van de drie. Hij vertelt de persoonlijke verhalen ‘with love, anger and precision’ zoals John le Carré het zegt.  Daardoor krijg ik meer inzicht in het volkenrecht dan tal van colleges me in het verleden hebben kunnen bijbrengen.  Om nooit te vergeten: ‘The wellbeing of an individual is the ultimate object of all law’.
(Aldus Lauterpacht, internationaal jurist en een van de drie hoofdfiguren in East West Street).

Onderhoud

Omdat ik op één dag naar mijn knie moest laten kijken, een coachingsgesprek had, het huis vol stof vond omdat de trap werd geschuurd en ik ook nog op tijd thuis moest zijn voor de HR-ketelmonteur, kwam ik nauwelijks aan werken toe.  Irritatie c.q. lichte stress daarover dook de kop op. Gelukkig kon ik mezelf tot de orde roepen. Het onderhoud van mijn huis, de HR-ketel maar ook van mijzelf heeft tijd en aandacht nodig. Je team, je zelf, je dagelijks werk, je relatie: alles is voortdurend in beweging en blijft niet zomaar vanzelf functioneren.  Wanneer alles piepend en knarsend vastloopt ontkom je op een gegeven ogenblik niet meer aan onderhoud, maar heel fijn is het ook om daar tijd voor te nemen voordat er problemen ontstaan.